اگر قصد دارید برنامهنویسی PHP را روی Ubuntu شروع کنید یا یک سرور Ubuntu را برای اجرای پروژههای PHP آماده کنید، اولین مرحله نصب صحیح PHP و ابزارهای مورد نیاز آن است.
Ubuntu یکی از سیستمعاملهای محبوب در محیطهای توسعه و سرور است و بسیاری از پروژههای PHP، Laravel و CMSهای اختصاصی روی سرورهای Linux اجرا میشوند.
در این آموزش نصب PHP در Ubuntu، از بررسی نسخه سیستمعامل شروع میکنیم و سپس PHP، ابزارهای ضروری، Extensionها و PHP-FPM را نصب و پیکربندی میکنیم. در پایان نیز نحوه بررسی نصب و اجرای اولین برنامه PHP را یاد میگیریم.
> توجه: دستورات این آموزش برای محیط Ubuntu نوشته شدهاند. قبل از اجرای دستورات مربوط به نسخه PHP، بهتر است نیازمندی پروژه خود را بررسی کنید؛ مخصوصاً اگر قصد نصب Laravel یا اجرای یک پروژه موجود را دارید.
# PHP در Ubuntu چه کاربردی دارد؟
PHP یک زبان برنامهنویسی سمت سرور است که برای توسعه انواع برنامههای وب استفاده میشود.
وقتی PHP را روی Ubuntu نصب میکنید، میتوانید از آن برای موارد مختلفی استفاده کنید؛ از جمله:
- اجرای اسکریپتهای PHP
- توسعه وبسایت
- اجرای Laravel
- اجرای WordPress
- ساخت REST API
- اتصال به MySQL و PostgreSQL
- اجرای برنامههای Backend
- پردازش وظایف سمت سرور
- اجرای PHP از طریق Command Line
- اجرای PHP با PHP-FPM و Web Server
بنابراین روش نصب PHP بسته به این موضوع که هدف شما یادگیری، توسعه محلی یا راهاندازی سرور Production باشد، میتواند کمی متفاوت باشد.
# پیشنیازهای نصب PHP در Ubuntu
برای نصب PHP روی Ubuntu بهتر است دسترسی sudo یا دسترسی مدیریتی به سیستم داشته باشید.
همچنین برای نصب Packageها به اتصال اینترنت نیاز دارید.
برای بررسی نسخه Ubuntu میتوانید از دستور زیر استفاده کنید:
lsb_release -a
یا:
cat /etc/os-release
خروجی شامل اطلاعاتی درباره نسخه Ubuntu خواهد بود.
# مرحله اول: بهروزرسانی Packageهای Ubuntu
قبل از نصب PHP بهتر است فهرست Packageها را بهروزرسانی کنید.
دستور زیر را اجرا کنید:
sudo apt update
این دستور فهرست Packageهای موجود در Repositoryهای تنظیمشده روی سیستم را بهروزرسانی میکند.
سپس در صورت نیاز میتوانید Packageهای نصبشده را نیز ارتقا دهید:
sudo apt upgrade
قبل از اجرای Upgrade روی سرور Production بهتر است تغییرات احتمالی را بررسی کنید.
# مرحله دوم: بررسی نسخه PHP موجود در Repository
قبل از نصب PHP میتوانید بررسی کنید چه نسخهای از PHP از طریق Repositoryهای فعلی سیستم در دسترس است.
دستور زیر را اجرا کنید:
apt policy php
یا:
apt search php
این کار به شما کمک میکند بدانید Package Manager سیستم چه نسخهای را پیشنهاد میکند.
# مرحله سوم: نصب PHP در Ubuntu
برای نصب PHP میتوانید از apt استفاده کنید.
دستور ساده:
sudo apt install php
پس از اتمام نصب، نسخه PHP را بررسی کنید:
php -v
اگر PHP با موفقیت نصب شده باشد، اطلاعات نسخه PHP نمایش داده میشود.
خروجی ممکن است چیزی شبیه این باشد:
PHP 8.x.x (cli)
نسخه دقیق به نسخه Ubuntu و Repositoryهای فعال روی سیستم شما بستگی دارد.
# PHP CLI چیست؟
هنگامی که PHP را نصب میکنید، امکان اجرای PHP از طریق Terminal نیز فراهم میشود.
به این بخش معمولاً PHP CLI یا Command Line Interface گفته میشود.
برای مثال:
php -v
یا:
php script.php
از PHP CLI استفاده میکنند.
این قابلیت برای توسعهدهندگان بسیار کاربردی است و ابزارهایی مانند Composer و Artisan نیز از محیط Command Line استفاده میکنند.
# اجرای اولین برنامه PHP در Ubuntu
برای آزمایش PHP میتوانیم یک فایل ساده ایجاد کنیم.
ابتدا:
nano hello.php
سپس کد زیر را داخل فایل قرار دهید:
<?php
echo "Hello World";
فایل را ذخیره کنید.
حالا آن را اجرا کنید:
php hello.php
اگر همه چیز درست باشد، خروجی زیر را مشاهده خواهید کرد:
Hello World
به این ترتیب PHP روی Ubuntu نصب و آماده اجرای کد شده است.
# نصب Extensionهای PHP در Ubuntu
نصب خود PHP همیشه برای اجرای یک پروژه واقعی کافی نیست.
پروژههای مختلف ممکن است به Extensionهای متفاوتی نیاز داشته باشند.
برخی Extensionهای رایج عبارتاند از:
php-mysqlphp-curlphp-mbstringphp-xmlphp-zipphp-gdphp-intlphp-bcmath
برای مثال، برای نصب چند Extension رایج میتوانید از دستور زیر استفاده کنید:
sudo apt install php-mysql php-curl php-mbstring php-xml php-zip php-gd php-intl php-bcmath
البته بهتر است Extensionهای مورد نیاز را بر اساس نیاز واقعی پروژه نصب کنید.
# بررسی Extensionهای فعال PHP
برای مشاهده Extensionهای فعال PHP میتوانید از این دستور استفاده کنید:
php -m
خروجی، فهرستی از Moduleها و Extensionهای فعال PHP را نمایش میدهد.
برای مثال ممکن است مواردی مانند:
curl
mbstring
openssl
PDO
pdo_mysql
xml
zip
را مشاهده کنید.
# بررسی یک Extension خاص
اگر میخواهید بررسی کنید یک Extension خاص فعال است یا خیر، میتوانید از php -m استفاده کنید.
مثلاً:
php -m | grep mysqli
یا:
php -m | grep curl
اگر Extension فعال باشد، نام آن در خروجی نمایش داده میشود.
# php.ini چیست؟
یکی از فایلهای مهم PHP، فایل Configuration با نام:
php.ini
است.
این فایل تنظیمات مختلف PHP را کنترل میکند.
برای پیدا کردن مسیر Configuration فعال میتوانید از:
php --ini
استفاده کنید.
همچنین:
php -i
اطلاعات گستردهای درباره Configuration فعلی PHP نمایش میدهد.
# محل php.ini در Ubuntu
مسیر php.ini به نسخه PHP و نوع اجرای PHP بستگی دارد.
برای مثال ممکن است فایل Configuration مربوط به CLI در مسیری شبیه:
/etc/php/8.x/cli/php.ini
قرار داشته باشد.
اگر PHP-FPM نیز نصب شده باشد، Configuration آن معمولاً در مسیر جداگانهای قرار میگیرد.
به همین دلیل هنگام تغییر تنظیمات باید توجه کنید که در حال تغییر Configuration مربوط به CLI، FPM یا Apache هستید.
# PHP-FPM چیست؟
اگر قصد دارید PHP را در کنار Nginx یا Web Serverهای دیگر اجرا کنید، احتمالاً با PHP-FPM مواجه خواهید شد.
PHP-FPM مخفف:
PHP FastCGI Process Manager
است.
PHP-FPM برای پردازش درخواستهای PHP در محیطهای Web Server کاربرد دارد.
بهصورت ساده میتوان معماری را اینگونه تصور کرد:
Browser
↓
Nginx
↓
PHP-FPM
↓
PHP
در معماریهای رایج دیگر نیز میتوان PHP را در کنار Apache یا Web Serverهای دیگر استفاده کرد.
# نصب PHP-FPM در Ubuntu
اگر پروژه شما نیاز به PHP-FPM دارد، میتوانید Package مربوط به آن را نصب کنید.
برای مثال:
sudo apt install php-fpm
پس از نصب میتوانید وضعیت سرویس را بررسی کنید:
sudo systemctl status php*-fpm
نام دقیق سرویس بسته به نسخه PHP نصبشده متفاوت است.
# بررسی وضعیت PHP-FPM
برای مشاهده سرویسهای PHP-FPM:
systemctl list-units --type=service | grep php
یا برای نسخه مشخص:
sudo systemctl status php8.x-fpm
به جای 8.x باید نسخه واقعی نصبشده روی سیستم را قرار دهید.
مثلاً اگر نسخه نصبشده 8.3 باشد:
sudo systemctl status php8.3-fpm
# فعال و اجرا کردن PHP-FPM
در سیستمهایی که PHP-FPM بهعنوان Service نصب شده است، میتوانید سرویس مربوطه را اجرا کنید.
مثلاً:
sudo systemctl start php8.3-fpm
برای اجرای خودکار هنگام Boot:
sudo systemctl enable php8.3-fpm
و برای بررسی وضعیت:
sudo systemctl status php8.3-fpm
البته نسخه را متناسب با PHP نصبشده روی سیستم خود تغییر دهید.
# نصب PHP در Ubuntu برای Laravel
اگر هدف شما نصب PHP برای اجرای Laravel است، نصب Package اصلی PHP معمولاً کافی نیست.
Laravel و Composer بسته به نسخه مورد استفاده پروژه، به نسخه و Extensionهای مشخصی نیاز دارند.
یک محیط معمول Laravel ممکن است به مواردی مانند:
PHP
PHP CLI
PHP FPM
Composer
OpenSSL
PDO
Mbstring
Tokenizer
XML
Ctype
JSON
BCMath
نیاز داشته باشد.
بنابراین قبل از نصب PHP برای Laravel، بهتر است نیازمندیهای نسخه Laravel مورد استفاده را بررسی کنید.
# نصب Composer بعد از PHP
Composer ابزار مدیریت Dependency در PHP است.
پس از نصب PHP میتوانید Composer را برای مدیریت Packageهای PHP نصب کنید.
بعد از نصب، دستور زیر را اجرا کنید:
composer --version
اگر Composer بهدرستی نصب شده باشد، نسخه آن نمایش داده میشود.
Composer برای پروژههای مدرن PHP و مخصوصاً Laravel اهمیت زیادی دارد.
> مقاله مرتبط: Composer چیست و چگونه در PHP استفاده میشود؟
# نصب PHP برای WordPress در Ubuntu
اگر قصد دارید WordPress را روی Ubuntu اجرا کنید، علاوه بر PHP به Web Server و Database نیز نیاز خواهید داشت.
معماری معمول میتواند شامل موارد زیر باشد:
Ubuntu
↓
Nginx / Apache
↓
PHP-FPM
↓
WordPress
↓
MySQL / MariaDB
نسخه PHP و Extensionها باید مطابق نیاز نسخه WordPress و افزونههای نصبشده انتخاب شوند.
# نصب PHP و MySQL در Ubuntu
PHP میتواند با Databaseهای مختلفی کار کند.
یکی از رایجترین گزینهها MySQL است.
برای پروژههایی که از MySQL استفاده میکنند، معمولاً Extension مربوط به PHP نیز مورد نیاز است:
sudo apt install php-mysql
پس از نصب میتوانید بررسی کنید:
php -m | grep mysqli
یا:
php -m | grep pdo_mysql
# نصب PHP برای PostgreSQL
اگر پروژه شما از PostgreSQL استفاده میکند، باید Extension مناسب PHP را نیز نصب کنید.
مثلاً:
sudo apt install php-pgsql
سپس:
php -m | grep pgsql
را اجرا کنید.
این موضوع برای پروژههای Laravel که از PostgreSQL استفاده میکنند اهمیت ویژهای دارد.
# تنظیم Timezone در PHP
Timezone یکی از تنظیمات مهم PHP است.
برای مشاهده Timezone فعلی میتوانید از:
php -i | grep "Default timezone"
استفاده کنید.
یا:
php -r "echo date_default_timezone_get();"
در پروژههایی که با تاریخ و زمان کار میکنند، تنظیم صحیح Timezone اهمیت زیادی دارد.
# تغییر Timezone در PHP
برای تغییر Timezone باید فایل Configuration مناسب PHP را ویرایش کنید.
مثلاً:
/etc/php/8.x/cli/php.ini
و برای PHP-FPM ممکن است Configuration دیگری استفاده شود.
در فایل php.ini میتوانید تنظیمی مشابه زیر داشته باشید:
date.timezone = Europe/Berlin
Timezone مورد نیاز پروژه را باید بر اساس نیاز واقعی نرمافزار انتخاب کنید.
# بررسی Memory Limit
یکی دیگر از تنظیمات مهم PHP:
memory_limit
است.
برای مشاهده مقدار فعلی:
php -i | grep memory_limit
ممکن است خروجی مثلاً:
memory_limit => 128M
باشد.
مقدار مناسب Memory Limit به نوع پروژه و مصرف واقعی آن بستگی دارد.
افزایش بیدلیل این مقدار همیشه راهحل مشکلات Performance نیست.
# بررسی Upload Limit
اگر پروژه شما فایل دریافت میکند، تنظیمات مربوط به Upload نیز اهمیت دارند.
دو تنظیم مهم عبارتاند از:
upload_max_filesize
post_max_size
برای مشاهده مقدار فعلی:
php -i | grep upload_max_filesize
و:
php -i | grep post_max_size
این تنظیمات در پروژههایی مانند CMS، فروشگاه اینترنتی و سیستمهای مدیریت فایل کاربرد زیادی دارند.
# تفاوت PHP CLI و PHP-FPM
یکی از اشتباهات رایج هنگام کار با PHP در Ubuntu این است که تصور کنیم تمام Configurationهای PHP یکسان هستند.
در عمل ممکن است چند محیط مختلف داشته باشید:
PHP CLI
PHP-FPM
Apache PHP
مثلاً وقتی اجرا میکنید:
php -i
در حال مشاهده Configuration مربوط به CLI هستید.
اما درخواستهای یک سایت ممکن است توسط PHP-FPM پردازش شوند.
بنابراین اگر تغییری در php.ini ایجاد کردید و سایت آن را مشاهده نکرد، باید بررسی کنید که Configuration صحیح را تغییر دادهاید یا خیر.
# ریاستارت PHP-FPM بعد از تغییر تنظیمات
بعد از تغییر Configuration مربوط به PHP-FPM معمولاً باید سرویس PHP-FPM را Reload یا Restart کنید.
برای مثال:
sudo systemctl restart php8.3-fpm
و سپس:
sudo systemctl status php8.3-fpm
را بررسی کنید.
نسخه را مطابق نسخه واقعی PHP روی سرور تغییر دهید.
# اجرای PHP با Development Server
PHP یک Web Server داخلی برای محیط Development دارد.
ابتدا یک پروژه ایجاد کنید:
mkdir ~/php-project
cd ~/php-project
سپس:
nano index.php
و بنویسید:
<?php
echo "Hello from Ubuntu";
حالا اجرا کنید:
php -S localhost:8000
سپس در مرورگر سیستم به:
http://localhost:8000
مراجعه کنید.
اگر پروژه روی یک Ubuntu Server بدون محیط Desktop اجرا میشود، میتوانید از ابزارهایی مانند curl برای آزمایش استفاده کنید.
مثلاً:
curl http://127.0.0.1:8000
# اجرای PHP روی سرور واقعی
در محیط Production بهتر است PHP را صرفاً با Development Server داخلی اجرا نکنید.
یک معماری معمول میتواند به شکل زیر باشد:
Internet
↓
Nginx
↓
PHP-FPM
↓
Laravel / PHP Application
↓
Database
یا بسته به زیرساخت:
Internet
↓
OpenLiteSpeed
↓
PHP
↓
Application
انتخاب معماری به پروژه، Web Server و نیازمندیهای شما بستگی دارد.
# چگونه PHP را در Ubuntu بهروزرسانی کنیم؟
برای بهروزرسانی PHP ابتدا باید مشخص کنید چه نسخهای روی سیستم نصب است:
php -v
سپس باید بررسی کنید نسخه مورد نیاز پروژه با نسخه جدید سازگار است یا خیر.
این موضوع مخصوصاً برای پروژههای Laravel و CMSهای اختصاصی مهم است.
قبل از تغییر نسخه PHP روی Production بهتر است:
- Backup تهیه کنید.
- نیازمندیهای پروژه را بررسی کنید.
- Dependencyها را بررسی کنید.
- محیط آزمایشی داشته باشید.
- پس از تست نسخه PHP را تغییر دهید.
تغییر مستقیم نسخه PHP روی یک سرور Production بدون تست میتواند باعث ناسازگاری پروژه یا Extensionها شود.
# چگونه PHP را از Ubuntu حذف کنیم؟
اگر قصد حذف PHP را دارید، ابتدا Packageهای نصبشده PHP را پیدا کنید:
dpkg -l | grep php
سپس Package مورد نیاز را میتوانید با apt remove حذف کنید.
مثلاً:
sudo apt remove php
اما اگر PHP-FPM، Extensionها یا نسخههای مختلف PHP روی سیستم نصب هستند، حذف ناقص میتواند باعث باقی ماندن Packageهای غیرضروری شود.
بنابراین قبل از حذف گسترده Packageها، فهرست آنها را بررسی کنید.
# خطاهای رایج هنگام نصب PHP در Ubuntu
خطای Unable to locate package php
اگر با خطایی مانند:
E: Unable to locate package php
مواجه شدید، ابتدا Repositoryها و فهرست Packageها را بررسی کنید.
دستور زیر را اجرا کنید:
sudo apt update
سپس دوباره نصب را امتحان کنید:
sudo apt install php
دستور php پیدا نمیشود
اگر:
php -v
کار نمیکند، بررسی کنید Package PHP واقعاً نصب شده باشد:
dpkg -l | grep php
همچنین:
which php
میتواند مسیر Executable را نشان دهد.
Extension نصب شده ولی PHP آن را نمیبیند
ابتدا:
php -m
را اجرا کنید.
اگر Extension در CLI فعال است اما برنامه وب آن را نمیبیند، احتمالاً Configuration مربوط به CLI و PHP-FPM متفاوت است.
در این شرایط باید Configuration مربوط به PHP-FPM را بررسی کنید.
تغییر php.ini روی سایت اعمال نشده است
اگر php.ini را تغییر دادهاید اما سایت همچنان مقدار قبلی را نشان میدهد، ممکن است Configuration اشتباهی را ویرایش کرده باشید.
ابتدا برای CLI:
php --ini
را بررسی کنید.
سپس Configuration مربوط به PHP-FPM را بررسی کرده و در صورت نیاز سرویس را Restart کنید:
sudo systemctl restart php8.3-fpm
# بهترین نسخه PHP برای Ubuntu چیست؟
پاسخ این سؤال به پروژه شما بستگی دارد.
بهتر است همیشه صرفاً به دلیل جدیدتر بودن یک نسخه، آن را روی Production نصب نکنید.
اگر پروژه Laravel دارید، ابتدا نسخه Laravel و Dependencyهای آن را بررسی کنید.
اگر پروژه قدیمی PHP دارید، ممکن است با نسخههای جدید PHP ناسازگاری داشته باشد.
قاعده مناسب این است:
Project Requirements
↓
Required PHP Version
↓
Required Extensions
↓
Compatible Ubuntu Environment
یعنی ابتدا نیاز پروژه مشخص شود و سپس نسخه PHP انتخاب شود.
# تفاوت نصب PHP در Ubuntu Desktop و Ubuntu Server
از نظر Package Manager، نصب PHP در Ubuntu Desktop و Ubuntu Server تفاوت اساسی ندارد.
در هر دو میتوانید از:
sudo apt install php
استفاده کنید.
اما کاربرد سیستم متفاوت است.
در Ubuntu Desktop ممکن است هدف شما یادگیری و توسعه باشد، در حالی که Ubuntu Server معمولاً برای اجرای پروژه در محیط شبکه یا Production استفاده میشود.
در سرور معمولاً باید موارد بیشتری مانند:
- Web Server
- PHP-FPM
- Firewall
- SSL
- Database
- Process Management
- Backup
- Monitoring
- Security
را نیز در نظر بگیرید.
# چکلیست نصب PHP در Ubuntu
اگر میخواهید یک چکلیست سریع داشته باشید، مراحل اصلی به این شکل است:
☐ بررسی نسخه Ubuntu
☐ اجرای apt update
☐ نصب PHP
☐ بررسی php -v
☐ نصب Extensionهای مورد نیاز
☐ بررسی php -m
☐ بررسی php.ini
☐ نصب PHP-FPM در صورت نیاز
☐ بررسی وضعیت PHP-FPM
☐ نصب Composer برای پروژههای PHP
☐ اجرای تست PHP
☐ تنظیم Web Server در صورت نیاز
# بعد از نصب PHP در Ubuntu چه کنیم؟
اگر هدف شما یادگیری PHP است، پیشنهاد میکنیم ابتدا مباحث پایه زبان را یاد بگیرید:
- Syntax
- Variables
- Data Types
- Conditions
- Loops
- Functions
- Arrays
- Strings
- JSON
- Files
- Exceptions
سپس وارد مباحث حرفهایتر شوید:
- OOP
- Namespace
- Composer
- Autoload
- MySQL
- REST API
- Authentication
- Security
و در نهایت میتوانید یادگیری Laravel را شروع کنید.
# جمعبندی
در این آموزش با نحوه نصب PHP در Ubuntu آشنا شدیم و مراحل مختلف آمادهسازی محیط PHP را بررسی کردیم.
مراحل اصلی شامل نصب PHP با apt، بررسی نسخه PHP، اجرای اولین برنامه، نصب Extensionها، آشنایی با php.ini و نصب PHP-FPM بود.
اگر فقط میخواهید PHP را یاد بگیرید، نصب PHP و PHP CLI برای شروع کافی است.
اما اگر هدف شما اجرای یک وبسایت یا پروژه PHP روی Ubuntu باشد، باید در کنار PHP مواردی مانند Web Server، PHP-FPM، Database، SSL و تنظیمات امنیتی را نیز در نظر بگیرید.
برای پروژههای مدرن PHP نیز بهتر است بعد از یادگیری مباحث پایه، Composer، OOP، Database و سپس Laravel را یاد بگیرید.
# سوالات متداول
چگونه PHP را در Ubuntu نصب کنیم؟
ابتدا Packageهای Ubuntu را با sudo apt update بهروزرسانی کنید و سپس با sudo apt install php PHP را نصب کنید. بعد از نصب نیز با php -v نسخه PHP را بررسی کنید.
چگونه نسخه PHP نصبشده در Ubuntu را ببینیم؟
دستور زیر را اجرا کنید:
php -v
آیا برای نصب PHP در Ubuntu به Apache نیاز داریم؟
خیر. برای اجرای PHP از طریق CLI نیازی به Apache ندارید. اگر بخواهید یک وبسایت PHP را اجرا کنید، باید PHP را با یک Web Server مناسب پیکربندی کنید.
PHP-FPM چیست؟
PHP-FPM یک Process Manager برای اجرای PHP از طریق FastCGI است و معمولاً در معماریهایی مانند Nginx و PHP استفاده میشود.
چگونه PHP-FPM را در Ubuntu نصب کنیم؟
میتوانید Package مربوط به PHP-FPM را با apt نصب کنید. نام دقیق Package و Service به نسخه PHP مورد استفاده بستگی دارد.
چگونه Extensionهای PHP را نصب کنیم؟
Extensionها معمولاً از طریق apt نصب میشوند. برای مثال:
sudo apt install php-mysql
برای مشاهده Extensionهای فعال نیز میتوانید از:
php -m
استفاده کنید.
فایل php.ini در Ubuntu کجاست؟
مسیر آن به نسخه PHP و نوع اجرای PHP بستگی دارد. برای مشاهده Configuration مربوط به CLI میتوانید دستور زیر را اجرا کنید:
php --ini
آیا میتوان چند نسخه PHP روی Ubuntu نصب کرد؟
بله، امکان نصب و مدیریت چند نسخه PHP وجود دارد؛ اما باید Configuration، PHP-FPM، CLI و نسخه فعال را بهدرستی مدیریت کنید.
برای Laravel روی Ubuntu چه چیزهایی نیاز داریم؟
بسته به نسخه Laravel، معمولاً PHP با Extensionهای مورد نیاز، Composer، Web Server و Database مورد نیاز پروژه لازم است.
آیا PHP Development Server برای Production مناسب است؟
خیر. Development Server داخلی PHP برای توسعه و تست مناسب است و نباید بدون در نظر گرفتن معماری مناسب بهعنوان راهکار Production استفاده شود.
# مقالات مرتبط
برای ادامه مسیر آموزش PHP، مقالات زیر را پیشنهاد میکنیم:
- PHP چیست و چه کاربردی دارد؟
- آموزش PHP از صفر
- نصب PHP در ویندوز
- نصب PHP در Linux
- آموزش نصب PHP با XAMPP
- آموزش نصب PHP با Laragon
- ساختار Syntax در PHP
- متغیرها در PHP
- انواع داده در PHP
- شرطها در PHP
- حلقهها در PHP
- توابع در PHP
- آرایهها در PHP
- Composer چیست؟
- PHP و MySQL
- OOP در PHP
- Laravel چیست؟





