متغیر یا Variable در PHP یکی از ابتداییترین و در عین حال مهمترین مفاهیمی است که هنگام یادگیری این زبان برنامهنویسی باید با آن آشنا شوید.
در یک برنامه معمولاً لازم است اطلاعات مختلفی را در حافظه نگهداری کنیم؛ برای مثال:
- نام کاربر
- سن
- قیمت محصول
- ایمیل
- وضعیت سفارش
- تعداد محصولات
- نتیجه یک محاسبه
متغیر به ما اجازه میدهد این اطلاعات را در طول اجرای برنامه ذخیره کرده و بعداً از آنها استفاده یا مقدارشان را تغییر دهیم.
برای مثال:
$name = "Ali";
$age = 25;
در اینجا مقدار "Ali" داخل متغیر $name و مقدار 25 داخل متغیر $age قرار گرفته است.
در این مقاله بهصورت کامل یاد میگیریم متغیر در PHP چیست، چگونه Variable تعریف کنیم، قوانین نامگذاری متغیرها چیست، چگونه مقدار متغیر را تغییر دهیم، چگونه متغیرها را چاپ کنیم و Scope متغیرها در PHP چگونه کار میکند.
# متغیر در PHP چیست؟
Variable یا متغیر، محلی برای نگهداری یک مقدار در زمان اجرای برنامه است.
این مقدار میتواند انواع مختلفی داشته باشد؛ برای مثال:
$name = "Ali";
$age = 25;
$price = 99.99;
$isActive = true;
در این مثال چهار متغیر داریم:
$name
$age
$price
$isActive
هر متغیر مقدار متفاوتی را نگهداری میکند.
یکی از ویژگیهای مهم PHP این است که لازم نیست هنگام تعریف متغیر، نوع آن را بهصورت جداگانه مشخص کنیم.
مثلاً:
$name = "Ali";
PHP تشخیص میدهد که مقدار متغیر $name یک String است.
# چرا از متغیرها در PHP استفاده میکنیم؟
فرض کنید میخواهیم نام یک کاربر را چند بار در برنامه نمایش دهیم.
بدون Variable مجبور میشویم مقدار را چندین بار در کد بنویسیم:
echo "Ali";
echo "Ali";
echo "Ali";
اما با Variable میتوانیم بنویسیم:
$name = "Ali";
echo $name;
echo $name;
echo $name;
حالا اگر نام کاربر تغییر کند، فقط مقدار متغیر را تغییر میدهیم:
$name = "Reza";
این موضوع در Applicationهای واقعی اهمیت بسیار زیادی دارد.
# نحوه تعریف متغیر در PHP
تعریف یک Variable در PHP بسیار ساده است.
ساختار کلی:
$variable = value;
مثلاً:
$name = "Ali";
در این دستور:
$nameنام متغیر است.=عملگر انتساب است."Ali"مقدار متغیر است.;پایان دستور است.
# علامت $ در متغیرهای PHP
یکی از ویژگیهای Syntax متغیر در PHP این است که نام Variable باید با علامت $ شروع شود.
مثلاً:
$name = "Ali";
$age = 25;
$price = 100;
اما موارد زیر متغیر معتبر PHP نیستند:
name = "Ali";
age = 25;
برای تعریف Variable باید $ قبل از نام آن قرار بگیرد.
# مثال ساده از متغیر در PHP
یک مثال ساده:
<?php
$name = "Ali";
$age = 25;
echo $name;
echo $age;
خروجی:
Ali25
برای نمایش بهتر میتوانیم بین آنها فاصله یا HTML قرار دهیم:
<?php
$name = "Ali";
$age = 25;
echo "Name: " . $name;
echo "<br>";
echo "Age: " . $age;
خروجی:
Name: Ali
Age: 25
# قوانین نامگذاری متغیر در PHP
برای نامگذاری Variableها باید چند قانون مهم را رعایت کنید.
قانون اول: متغیر باید با $ شروع شود
صحیح:
$name = "Ali";
غلط:
name = "Ali";
قانون دوم: نام متغیر نباید با عدد شروع شود
این مورد صحیح است:
$user1 = "Ali";
اما:
$1user = "Ali";
نامعتبر است.
قانون سوم: نام متغیر میتواند شامل حروف، عدد و _ باشد
مثلاً:
$user1 = "Ali";
$user_name = "Ali";
$customer_name_2 = "Reza";
قانون چهارم: فاصله در نام متغیر مجاز نیست
مثلاً:
$user name = "Ali";
نامعتبر است.
بهجای آن میتوانید از _ استفاده کنید:
$user_name = "Ali";
# آیا PHP به حروف بزرگ و کوچک حساس است؟
بله، نام Variableها در PHP به حروف بزرگ و کوچک حساس هستند.
برای مثال:
$name = "Ali";
$Name = "Reza";
این دو Variable متفاوت هستند.
بنابراین:
echo $name;
و:
echo $Name;
ممکن است دو نتیجه متفاوت داشته باشند.
بهتر است از ابتدا یک سبک ثابت برای نامگذاری انتخاب کنید.
# بهترین روش نامگذاری متغیرها در PHP
اگرچه PHP قوانین مشخصی برای نام Variableها دارد، اما در پروژههای واقعی باید به خوانایی نیز توجه کنید.
مثلاً:
$x = 250000;
از نظر Syntax صحیح است، اما مشخص نیست $x چه چیزی را نشان میدهد.
بهتر است بنویسیم:
$productPrice = 250000;
یا:
$product_price = 250000;
نام متغیر باید تا حد امکان مفهوم دادهای را که نگهداری میکند مشخص کند.
# Camel Case در نامگذاری Variable
یکی از روشهای رایج:
$productPrice = 250000;
در این روش کلمات بعدی با حرف بزرگ شروع میشوند.
مثلاً:
$userName
$productPrice
$orderStatus
$customerEmail
# Snake Case در نامگذاری Variable
روش دیگر استفاده از _ است:
$product_price = 250000;
مثلاً:
$user_name
$product_price
$order_status
$customer_email
مهمترین نکته این است که در یک پروژه از سبک نامگذاری مشخص و یکدستی استفاده کنید.
# مقداردهی به متغیر
برای قرار دادن مقدار داخل Variable از = استفاده میکنیم.
مثلاً:
$name = "Ali";
یا:
$age = 25;
یا:
$price = 150.50;
این عملیات را Assignment یا مقداردهی مینامیم.
# تغییر مقدار متغیر
یکی از ویژگیهای اصلی Variable این است که میتوان مقدار آن را تغییر داد.
مثلاً:
$name = "Ali";
$name = "Reza";
echo $name;
خروجی:
Reza
در اینجا مقدار قبلی $name با مقدار جدید جایگزین شده است.
# مقداردهی مجدد به متغیر
میتوان یک Variable را چندین بار مقداردهی کرد:
$score = 10;
$score = 20;
$score = 30;
echo $score;
خروجی:
30
در پایان، آخرین مقدار در Variable قرار دارد.
# متغیرهای عددی در PHP
میتوان عدد صحیح را در Variable ذخیره کرد:
$age = 25;
یا:
$quantity = 10;
همچنین میتوان اعداد اعشاری را ذخیره کرد:
$price = 99.99;
نوع دقیق داده در PHP موضوع مقاله «انواع داده در PHP» خواهد بود.
# متغیرهای رشتهای در PHP
برای ذخیره متن:
$name = "Ali";
یا:
$message = "Hello World";
مثال:
$name = "Ali";
echo $name;
خروجی:
Ali
# متغیرهای Boolean
Boolean میتواند یکی از دو مقدار منطقی true یا false را داشته باشد.
مثلاً:
$isActive = true;
$isAdmin = false;
این نوع Variableها معمولاً در شرطها کاربرد زیادی دارند.
مثلاً:
$isAdmin = true;
if ($isAdmin) {
echo "Welcome Admin";
}
# مقدار Null در متغیر PHP
میتوان مقدار یک Variable را null قرار داد:
$name = null;
این حالت معمولاً نشان میدهد Variable در حال حاضر مقدار مشخصی ندارد.
# چاپ متغیر با echo
برای نمایش مقدار Variable میتوان از echo استفاده کرد:
$name = "Ali";
echo $name;
خروجی:
Ali
برای ترکیب متن و Variable:
$name = "Ali";
echo "Hello " . $name;
خروجی:
Hello Ali
# چاپ چند متغیر
مثلاً:
$name = "Ali";
$age = 25;
$city = "Tehran";
echo $name;
echo "<br>";
echo $age;
echo "<br>";
echo $city;
یا میتوان خروجی را ترکیب کرد:
echo "Name: " . $name . ", Age: " . $age;
# استفاده از متغیر در Double Quote
در PHP میتوان Variable را داخل Double Quote نیز قرار داد:
$name = "Ali";
echo "Hello $name";
خروجی:
Hello Ali
اما در Single Quote:
echo 'Hello $name';
Variable بهصورت مستقیم تفسیر نمیشود.
# عملگر انتساب در PHP
علامت = فقط برای مقداردهی ساده استفاده نمیشود.
PHP عملگرهای انتساب دیگری نیز دارد.
مثلاً:
$count = 10;
$count += 5;
حالا:
$count = 15
همچنین:
$count -= 2;
یا:
$count *= 2;
و:
$count /= 2;
این عملگرها در برنامههای واقعی بسیار کاربردی هستند.
# افزایش و کاهش مقدار متغیر
برای افزایش مقدار Variable میتوان از ++ استفاده کرد:
$count = 10;
$count++;
echo $count;
خروجی:
11
برای کاهش:
$count--;
echo $count;
خروجی یک واحد کمتر خواهد شد.
# انجام محاسبات با متغیرها
یکی از کاربردهای مهم Variableها انجام محاسبات است.
مثلاً:
$price = 100;
$quantity = 3;
$total = $price * $quantity;
echo $total;
خروجی:
300
در Applicationهای واقعی، چنین ساختاری برای محاسبه قیمت سفارش، مالیات، تخفیف و موارد مشابه بسیار کاربرد دارد.
# استفاده از متغیر در شرط
Variableها معمولاً در شرطها نیز استفاده میشوند.
مثلاً:
$age = 20;
if ($age >= 18) {
echo "Adult";
}
در اینجا مقدار $age در شرط استفاده شده است.
# استفاده از متغیر در حلقه
مثلاً:
$count = 5;
for ($i = 1; $i <= $count; $i++) {
echo $i;
}
در این مثال $count تعداد دفعات اجرای Loop را مشخص میکند.
# استفاده از Variable بهعنوان آرگومان Function
میتوان مقدار یک Variable را به Function ارسال کرد:
$name = "Ali";
function sayHello($name)
{
echo "Hello " . $name;
}
sayHello($name);
خروجی:
Hello Ali
# استفاده از خروجی Function در Variable
یک Function میتواند مقداری را Return کند:
function sum($a, $b)
{
return $a + $b;
}
$result = sum(10, 20);
echo $result;
خروجی:
30
در اینجا نتیجه Function در Variable به نام $result ذخیره شده است.
# Variable Scope در PHP چیست؟
Scope مشخص میکند یک Variable در کدام قسمت از برنامه قابل دسترسی است.
این موضوع یکی از مفاهیم مهم PHP است.
بهطور کلی با چند نوع Scope مهم مواجه میشویم:
- Local
- Global
- Static
# Local Variable در PHP
Variableای که داخل یک Function تعریف شود، معمولاً Local است.
مثلاً:
function test()
{
$name = "Ali";
echo $name;
}
test();
در اینجا $name داخل Function تعریف شده است.
خارج از Function نمیتوان به شکل عادی از همان Variable استفاده کرد.
مثلاً:
function test()
{
$name = "Ali";
}
echo $name;
این ساختار صحیحی برای دسترسی به Local Variable نیست.
# Global Variable در PHP
اگر Variable خارج از Function تعریف شود، در Global Scope قرار دارد.
مثلاً:
$name = "Ali";
echo $name;
اما دسترسی به Global Variable از داخل Function قواعد خاص خودش را دارد.
مثلاً:
$name = "Ali";
function test()
{
echo $name;
}
نباید فرض کنیم $name بهصورت خودکار داخل Function در دسترس است.
# استفاده از global در PHP
در PHP میتوان از کلمه کلیدی global برای دسترسی به Variable موجود در Global Scope استفاده کرد:
$name = "Ali";
function test()
{
global $name;
echo $name;
}
test();
خروجی:
Ali
با این حال، در پروژههای حرفهای بهتر است تا حد امکان وابستگیهای Global را کاهش دهید و از روشهای تمیزتر مانند Parameter و Dependency Injection استفاده کنید.
# انتقال Variable به Function با Parameter
روش تمیزتر این است که مقدار را به Function ارسال کنیم:
$name = "Ali";
function test($name)
{
echo $name;
}
test($name);
این روش وابستگی Function به Global Scope را کاهش میدهد.
در پروژههای بزرگ، این سبک معمولاً قابل کنترلتر و قابل تستتر است.
# Static Variable در PHP
یک Function میتواند Variableای داشته باشد که مقدار آن بین فراخوانیهای Function حفظ شود.
برای این کار از static استفاده میشود:
function counter()
{
static $count = 0;
$count++;
echo $count;
}
counter();
counter();
counter();
خروجی:
123
در هر فراخوانی، مقدار قبلی $count حفظ میشود.
# Variable Variables در PHP چیست؟
PHP قابلیتی به نام Variable Variables دارد.
در این حالت مقدار یک Variable میتواند بهعنوان نام Variable دیگری استفاده شود.
مثلاً:
$name = "username";
$$name = "Ali";
echo $username;
خروجی:
Ali
اگرچه این قابلیت در PHP وجود دارد، استفاده زیاد از آن میتواند خوانایی کد را کاهش دهد.
بنابراین در پروژههای معمول بهتر است فقط در مواردی استفاده شود که واقعاً نیاز به چنین رفتاری دارید.
# Constant با Variable چه تفاوتی دارد؟
Variable میتواند مقدار خود را تغییر دهد:
$name = "Ali";
$name = "Reza";
اما Constant برای مقداری طراحی شده است که نباید در طول اجرای برنامه تغییر کند.
مثلاً:
const APP_NAME = "CMSNevis";
بنابراین باید بین Variable و Constant تفاوت قائل شوید.
# آیا نوع متغیر در PHP باید هنگام تعریف مشخص شود؟
در PHP معمولاً نیازی نیست نوع Variable را هنگام تعریف مشخص کنید.
مثلاً:
$name = "Ali";
یا:
$age = 25;
یا:
$isActive = true;
PHP نوع مقدار را در Runtime مدیریت میکند.
با این حال، PHP از Type Declaration و Type Hinting نیز پشتیبانی میکند که در پروژههای حرفهای اهمیت زیادی دارند.
# Type Declaration چیست؟
در PHP میتوان نوع مورد انتظار را در بعضی قسمتهای کد مشخص کرد.
مثلاً:
function add(int $a, int $b): int
{
return $a + $b;
}
در این مثال:
$a → int
$b → int
Return → int
مشخص شده است.
این قابلیت باعث میشود قراردادهای Functionها واضحتر شوند و خطاهای ناشی از دادههای نامناسب کاهش پیدا کنند.
# Strict Types در PHP
در فایل PHP میتوان Strict Typing را فعال کرد:
<?php
declare(strict_types=1);
مثلاً:
<?php
declare(strict_types=1);
function add(int $a, int $b): int
{
return $a + $b;
}
در پروژههای حرفهای، استفاده صحیح از Type Declaration و Strict Types میتواند به افزایش قابل پیشبینی بودن رفتار کد کمک کند.
# Null Coalescing و Variableها
یکی از عملگرهای کاربردی PHP، Null Coalescing Operator یعنی ?? است.
مثلاً:
$name = $userName ?? "Guest";
اگر $userName وجود نداشته باشد یا مقدار آن null باشد، مقدار "Guest" استفاده میشود.
این Syntax در پروژههای Web و مخصوصاً هنگام کار با دادههای ورودی بسیار کاربردی است.
# Null Coalescing Assignment
PHP همچنین عملگر ??= دارد.
مثلاً:
$name ??= "Guest";
این یعنی اگر $name مقدار نداشته باشد یا null باشد، مقدار "Guest" به آن اختصاص داده شود.
# مقایسه متغیرها در PHP
میتوان مقدار Variableها را با هم مقایسه کرد:
$age = 20;
if ($age === 20) {
echo "Age is 20";
}
همچنین:
$price = 100;
$discount = 20;
if ($price > $discount) {
echo "Price is greater";
}
# اشتباهات رایج هنگام کار با متغیرهای PHP
۱. فراموش کردن $
اشتباه:
name = "Ali";
صحیح:
$name = "Ali";
۲. شروع نام Variable با عدد
اشتباه:
$1name = "Ali";
صحیح:
$name1 = "Ali";
۳. استفاده از فاصله
اشتباه:
$user name = "Ali";
صحیح:
$user_name = "Ali";
۴. اشتباه گرفتن $name و $Name
$name = "Ali";
$Name = "Reza";
این دو Variable متفاوت هستند.
۵. استفاده بیش از حد از Variableهای Global
استفاده زیاد از Global Variableها میتواند وابستگی بخشهای مختلف Application را افزایش داده و نگهداری کد را دشوارتر کند.
در پروژههای بزرگ بهتر است دادهها تا حد امکان از طریق Parameter، Object، Service و Dependency Injection منتقل شوند.
# یک مثال واقعیتر از استفاده از Variableها
فرض کنید میخواهیم قیمت نهایی یک محصول را محاسبه کنیم:
$productName = "Laptop";
$price = 50000000;
$quantity = 2;
$discount = 5000000;
$subtotal = $price * $quantity;
$total = $subtotal - $discount;
echo "Product: " . $productName;
echo "<br>";
echo "Subtotal: " . $subtotal;
echo "<br>";
echo "Discount: " . $discount;
echo "<br>";
echo "Total: " . $total;
در این مثال از چند Variable مختلف برای نگهداری اطلاعات استفاده شده است.
این دقیقاً همان کاری است که در Applicationهای واقعی مانند فروشگاه اینترنتی، سیستم سفارش و پنل مدیریت انجام میدهیم.
# مثال کاربردیتر با Function
میتوانیم محاسبه را داخل Function قرار دهیم:
function calculateTotal(int $price, int $quantity, int $discount = 0): int
{
$subtotal = $price * $quantity;
return $subtotal - $discount;
}
$total = calculateTotal(
price: 50000000,
quantity: 2,
discount: 5000000
);
echo $total;
در این مثال Variableها و Functionها در کنار هم استفاده شدهاند.
این نوع ساختار، پایهای برای نوشتن کدهای تمیزتر و قابل استفاده مجدد است.
# آیا Variable در PHP میتواند نوع خود را تغییر دهد؟
بله.
مثلاً:
$value = 100;
$value = "Hello";
در اینجا مقدار Variable ابتدا عدد بوده و سپس یک String شده است.
PHP یک زبان Dynamically Typed است و نوع Variable میتواند در طول اجرای برنامه تغییر کند.
با این حال، در پروژههای حرفهای استفاده صحیح از Type Declaration و طراحی مناسب دادهها اهمیت زیادی دارد.
# Variableهای Superglobal در PHP
PHP تعدادی Variable ویژه دارد که در Scopeهای مختلف قابل دسترسی هستند.
از جمله:
$_GET
$_POST
$_SESSION
$_COOKIE
$_FILES
$_SERVER
$_REQUEST
$_ENV
این Variableها را Superglobal مینامیم.
برای مثال، اطلاعات Query String میتواند از طریق $_GET دریافت شود.
مثلاً اگر URL شامل:
?page=2
باشد، میتوان مقدار آن را دریافت کرد:
$page = $_GET['page'];
البته دادههای ورودی کاربر نباید بدون Validation و Sanitization مناسب وارد Logic برنامه شوند.
مبحث امنیت و کار با دادههای ورودی در مقالات بعدی بهصورت جداگانه بررسی خواهد شد.
# متغیرهای PHP و فرم HTML
یکی از کاربردهای مهم Variableها دریافت اطلاعات فرم است.
مثلاً:
<form method="POST">
<input type="text" name="username">
<button type="submit">Submit</button>
</form>
در سمت PHP میتوان داده را دریافت کرد:
$username = $_POST['username'] ?? '';
سپس:
echo $username;
اما در Application واقعی باید ورودی کاربر را اعتبارسنجی و در صورت نیاز Escape کنیم.
# نکات مهم برای کار حرفهای با Variableهای PHP
برای نوشتن کد حرفهای بهتر است:
- نام Variableها معنیدار باشند.
- از نامهای خیلی کوتاه و مبهم پرهیز کنید.
- سبک نامگذاری ثابتی داشته باشید.
- از Global Variableهای غیرضروری استفاده نکنید.
- ورودی کاربر را مستقیماً قابل اعتماد فرض نکنید.
- در پروژههای بزرگ از Type Declaration استفاده کنید.
- Scope را بهدرستی مدیریت کنید.
- Variableهای غیرضروری را ایجاد نکنید.
- از نامهایی که مفهوم داده را منتقل میکنند استفاده کنید.
- کد را تا حد امکان خوانا نگه دارید.
# جمعبندی
Variable یا متغیر در PHP ابزاری برای نگهداری داده در زمان اجرای برنامه است.
برای تعریف Variable در PHP از $ استفاده میکنیم:
$name = "Ali";
متغیرها میتوانند مقادیر مختلفی مانند:
- String
- Integer
- Float
- Boolean
- Array
- Object
- Null
داشته باشند.
همچنین PHP دارای مفاهیمی مانند:
- Local Scope
- Global Scope
- Static Variable
- Superglobal Variable
- Variable Variables
است.
یادگیری Variableها یکی از پایههای اصلی برنامهنویسی PHP محسوب میشود و بعد از آن باید با انواع داده، عملگرها، شرطها، حلقهها، توابع و آرایهها آشنا شوید.
اگر هدف شما یادگیری PHP برای توسعه پروژههای واقعی و سپس ورود به Laravel است، تسلط بر همین مفاهیم پایه اهمیت بسیار زیادی دارد.
# سوالات متداول درباره متغیر در PHP
متغیر در PHP چیست؟
Variable در PHP محلی برای نگهداری یک مقدار در زمان اجرای برنامه است. این مقدار میتواند متن، عدد، Boolean، Array، Object یا نوع دیگری از داده باشد.
چگونه در PHP متغیر تعریف کنیم؟
برای تعریف Variable در PHP از علامت $ استفاده میکنیم:
$name = "Ali";
آیا متغیرهای PHP به حروف بزرگ و کوچک حساس هستند؟
بله. $name و $Name دو Variable متفاوت هستند.
آیا PHP یک زبان Dynamically Typed است؟
بله. PHP بهصورت Dynamic Typing کار میکند و معمولاً هنگام تعریف Variable نیازی به تعیین نوع آن ندارید.
آیا میتوان مقدار یک Variable را تغییر داد؟
بله:
$name = "Ali";
$name = "Reza";
در پایان مقدار $name برابر "Reza" خواهد بود.
Scope متغیر در PHP چیست؟
Scope مشخص میکند یک Variable در کدام قسمت از برنامه قابل دسترسی است. Local، Global و Static از مفاهیم مهم Scope در PHP هستند.
تفاوت Variable و Constant در PHP چیست؟
Variable میتواند در طول اجرای برنامه تغییر کند، اما Constant برای مقادیری طراحی شده که نباید تغییر کنند.
Superglobal در PHP چیست؟
Superglobalها Variableهای ویژه PHP مانند $_GET، $_POST، $_SESSION و $_SERVER هستند که در Scopeهای مختلف قابل دسترسیاند.
آیا میتوان نوع یک Variable را در PHP تغییر داد؟
بله. PHP Dynamic Typing دارد و یک Variable میتواند در طول اجرای برنامه مقدارهایی با نوع متفاوت دریافت کند.
آیا استفاده از Global Variable در PHP مناسب است؟
Global Variable در PHP قابل استفاده است، اما استفاده بیش از حد از آن میتواند وابستگی و پیچیدگی کد را افزایش دهد. در پروژههای حرفهای معمولاً بهتر است وابستگیها به شکل مشخصتری مدیریت شوند.
# مقالات مرتبط
برای ادامه یادگیری PHP پیشنهاد میکنیم مقالات زیر را نیز مطالعه کنید:
- PHP چیست و چه کاربردی دارد؟
- آموزش PHP از صفر
- Syntax در PHP
- انواع داده در PHP
- شرطها در PHP
- حلقهها در PHP
- توابع در PHP
- آرایهها در PHP
- رشتهها در PHP
- کار با تاریخ و زمان در PHP
- کار با JSON در PHP
- Exception در PHP
- Namespace در PHP
- Composer چیست؟
- OOP در PHP
- PHP و MySQL
- اتصال PHP به MySQL
# مسیر ادامه یادگیری
اگر این مقاله را مطالعه کردهاید، پیشنهاد میکنیم مسیر زیر را ادامه دهید:
Syntax در PHP
↓
متغیرها در PHP
↓
انواع داده در PHP
↓
شرطها در PHP
↓
حلقهها در PHP
↓
توابع در PHP
↓
آرایهها در PHP
↓
رشتهها در PHP
↓
تاریخ و زمان
↓
JSON
↓
File Handling
↓
Exception
↓
Namespace
↓
Composer
↓
OOP
↓
PHP + MySQL
↓
REST API
↓
Laravel





